Literature 3 min read•October 7, 2026

Toilet facilities in 95% of schools in India… what is the maintenance status?

Toilet facilities in 95% of schools in India… what is the maintenance status?

👶 Discover Authentic Tamil Baby Names

8,000+ pure Sangam names with audio pronunciation & numerology.

Search Name Finder 🔊

English

Education is not merely about reading textbooks. It is also about teaching a girl to live with self-respect and dignity. For decades, the lack of toilet facilities in Indian schools stood as a silent barrier against the educational rights of girl children. In particular, the distress and mental anguish faced by adolescent girls during their menstrual days are beyond words.

Today, the news that separate toilet facilities for girls in Indian schools have reached more than 95% is not just an infrastructure achievement. It is a dignified educational environment that we have restored for our girl children.

Toilet facilities are a basic human necessity. But there was a time when they became a factor that determined a girl child’s life or future. Our history contains many painful chapters of girls hesitating to go to school because there were no toilets, and young girls controlling their thirst without drinking even when they were thirsty because there was no safe drinking water.

As a result of cleanliness initiatives such as the ‘Swachh Bharat Mission’ and the ‘Swachh Vidyalaya Abhiyan’ for schools, introduced by the government led by the Bharatiya Janata Party after 2014, toilet facilities for girls in Indian schools today are on the verge of being almost fully in place.

Barriers to girls’ education have been broken. New doors have opened. A situation has now emerged in which no girl child will have to discontinue her studies midway because of poor sanitation.

2014 - 2025: A Comparison

Along with the ‘Swachh Bharat Mission’ launched by Prime Minister Narendra Modi on October 2, 2014, the Swachh Vidyalaya scheme was also introduced to provide separate toilet facilities for boys and girls in schools. As this scheme completes 10 years, its goals have been almost achieved.

Let us look at the information released in the joint monitoring survey by the World Health Organization and UNICEF (WHO/UNICEF).

Drinking water facility: In 2015, basic drinking water access for students stood at 55%, and by 2025 it has risen to 97%. (In a study conducted across 164 countries, only 5 countries have progressed faster in this sector. India is one of them.)

Toilet facility: In 2014, toilet access in schools stood at 67%, and it has now increased to 98%. The share of schools without toilets, which was 27% in 2014, has now fallen to 14%.

While the global average is 75% for toilet facilities and 80% for drinking water facilities, India has surpassed both.

According to information from the Ministry of Education, separate toilet facilities for girl students have been completed in 99% of the 1.456 million schools. While only 40% of toilets were operational in 2014, 92% of toilets are now in use.

Toilets as an educational facility

In a 2017 study conducted by economist Anjali Adukia, it was noted that after separate toilets were installed, school enrollment among adolescent girls increased and dropout rates declined significantly.

According to statistics from the Ministry of Education, toilets have been built in more than 95% of schools in the country. The availability of separate toilet facilities for girl students has reached 95% to 97% at the national level. Only 1.5% of schools do not have toilet facilities; 2.7% of schools have toilets but they are in need of renovation.

According to data from the Unified District Information System for Education (UDISE+), the dropout rate of girl children from classes 9 to 12 has decreased from 8.3% to 6.7%.

Safety for teenage girl students

Toilets without privacy caused mental distress and illness among girl students. After 2014, the lakhs of separate toilets built in government schools and the free sanitary napkin schemes increased girls’ attendance. As a result, dropout rates, which were at 23% due to lack of infrastructure, have now fallen to 8%.

Lower dropout rate

Primary school dropout: It was 5% in 2013-14, and has now fallen to 1.4%.

Middle school dropout: It was 4%, and has now fallen to 3%.

High school dropout: It was 17.8%, and has now fallen to 8%.

According to the World Health Organization and UNICEF’s ‘WASH’ ranking, India is in a high position globally with a score of 89 out of 100 in basic toilet facilities. Indian schools have reached 95% in the provision of clean drinking water.

Toilet maintenance status

A UNICEF report says that only 81% of toilets are properly maintained. In the comprehensive sanitation metric that includes soap and water facilities, India stands at only 53%. There is still a need to address the inconsistency in maintenance.

What needs to be done next:

 Maintenance Fund: A separate mandatory fund allocation should be made for toilet maintenance work.

Community Contribution: Sanitation facilities should be inspected through the Parent-Teacher Association and reported in the annual report.

Menstrual Hygiene: Napkin vending machines and incinerators should be widely installed.

The Swachh Bharat Mission, which succeeded in building toilets over 10 years, should next focus on maintaining them cleanly. Education activists hope that a woman should never again be forced to choose only one between her self-respect and her education.

Tanglish

pkalvi enpathu verum paatap puththakangkalai vaasippathu mattumalla oru pen than suyamariyaathaiyutanum kanniyaththutanum vaazhak karruk kotuppathumthaan pala thasaapthangkalaaka inthiyap pallikalil kazhipparai vasathiyinmai enpathu pen kuzhanthaikalin kalvi urimaikku ethiraana mavunas suvaraaka irunthathu kurippaaka paruvamataintha maanavikal maathavitaay naatkalil ethirkonta avasthaikalum mana ulaissalum vaarththaikalaal vivarikka mutiyaathavaip pinru inthiyap pallikalil pen kuzhanthaikalukkaana thanik kazhipparai vasathi 95-kkum mael ettappattuvittathu enra seythi verum ulkattamaippu saathanai mattumalla athu namathu pen kuzhanthaikalukku naam meettuk kotuththulla kanniyamaana kalvis soozhal aakump

kazhipparai enbathu oru manithanin adippadaith thevai. aanaal, athuve oru pen kuzhanthaiyin vaazhvaiyo allathu ethirkaalaththaiyo theermaanikkum kaaranamaaga maariya kaalam irunthathu. kazhipparai illaathathaal palli-kku chella thayangiya maanavikal, thaagam eduththum sugaathaaramaana kudineer illaathathaal arunthamal thaagaththai kattuppaduththikkonda sirumikal enap pala vedanaiyaana pakkangal nam varalatril undu.

2014-kkuppiragu bhaarathiya janatha katchiyin thalaimaiyilaana arasaal konduvarappatta ‘swach bhaarath mission’ matrum palligalukkaana ‘swach vidyaalaya iyakkam’ pondra thooymaip panikalin vilaivaaga, indru indiaa palli-galil pen kuzhanthaigalukkaana kazhipparai vasathi eraaththaalum muzhumaiyadaiyum tharuvaayil irukkirathu.

ppen kuzhanthaikal kalvikkaana thataikkarkal utainthana puthiya kathavukal thiranthana ini enthavoru pen kuzhanthaiyum sukaathaaraminmaiyaik kaaranam kaatti patippaip paathiyil niruththa vaentiyathillai enra soozhal uruvaakiyullathup pstrong2014 - 2025 oer oppeetustrongp p2014 aktoepar 2-l pirathamar naraenthira moetiyaal thotangkappatta svas paarath mishaan thittaththutan pallikalil maanava maanavikalukkuth thaniththani kazhipparai vasathi seyyum svas vithyaalayaa thittamum kontuvarappattathu inthath thittam 10 aantukalai niraivu seythulla nilaiyil athan ilakkukal aerakkuraiya niraivaeriyullanap pulaka sukaathaara amaippu marrum yunisehp WHOUNICEF koottu kankaanippu aayvinpati veliyaana thakavalkalaip paarppoemp

pstrongkutineer vasathistrong 2015-l maanavarkalukkaana atippatai kutineer vasathi 55 aaka iruntha nilaiyil 2025-aam aantil 97 aaka uyarnthullathu 164 naatukalil nataththappatta aayvil 5 naatukal mattumae vaekamaaka inthath thuraiyil munnaeriyullana athil inthiyaavum onrup pstrongkazhipparai vasathistrong 2014-l pallikalil kazhipparai vasathi 67 aaka iruntha nilaiyil tharpoethu 98 ena uyarnthullathu kazhipparai illaatha pallikal 2014-l 27 sathaveethamaaka iruntha nilaiyil tharpoethu 14 aakak kurainthuvittathup pulaka saraasariyaakak kazhipparai vasathi 75 kutineer vasathi 80 enra alavil irukka inthiyaa athaivita maeloengki ullathup

pmaththiya kalvi amaissakath thakavalinpati 1456 latsam pallikalil maanavikalukkaana thanik kazhipparai vasathi 99 niraivaerrappattullathu 2014-l 40 kazhipparaikalae seyalpaattil iruntha nilai maari ippoethu 92 kazhipparaikal payanpaattil ullanap pstrongkalvisaar vasathiyaakak kazhipparaistrongp p2017-l porulaathaara nipunar anjsali atukiyaa nataththiya aayvil thanik kazhipparaikal amaikkappatta pin paruvamataintha maanavikalin pallis saerkkai athikariththu itainirral kanisamaakak kurainthathaakak kurippittullaarp

Mathiya Kalvi Amaichagathin pullivivarangalinpadi, naattil 95%-kkum adhigamaantha pallihaLil kazhipparaihaL kattappattullana. MaanavikaLukkaana thanik kazhipparai vasathi desiya alavil 95% muthal 97% endra alavai ettiyullathu. 1.5% pallihaLil mattume kazhipparai vasathi illai; 2.7% pallihaLil kazhipparai irunthum punaramaikkappada vendiya nilaiyil irukkirathu.

Orunginaindha Palli Thagaval Muraiyamai (UDISE+) thavarakalinpadi, 9 muthal 12-aam vaguppu varai pen kuzhandhaikalin idainitral 8.3%-lirundhu 6.7% aagak kurainthullathu.

Teen maanavikaLukkaana paadhukaappu

pmaraivitam illaatha kazhipparaikal maanavikalukku mana ulaissalaiyum noeykalaiyum aerpatuththina 2014-kkup pin arasup pallikalil kattappatta latsakkanakkaana thanik kazhipparaikalum ilavasa saanittari naapkin thittangkalum maanavikalin varukaiyai uyarththina ithanaal ulkattamaippu inmaiyaal 23 aaka iruntha itainirral tharpoethu 8 aakak kurainthullathup pstrongkuraintha itainirral vikithamstrongp pthotakkappalli itainirral 2013-14-il 5 aaka irunthathu tharpoethu 14 aakak kurainthullathup pnatunilaippalli itainirral 4 aaka irunthathu tharpoethu 3 aaka kurainthullathup puyarnilaip palli itainirral 178 aaka irunthathu tharpoethu 8 aakak kurainthullathup

pulaka sukaathaara niruvanam marrum yunisehp amaippin vaasha WASH tharavarisaiyinpati atippatai kazhipparai vasathiyil ulakalavil 100-kku 89 pullikalutan inthiyaa uyarntha itaththil ullathu suththamaana kutineer vazhangkuthalil inthiyap pallikal 95 enra alavai ettiyullanap pstrongkazhipparai paraamarippu nilaistrongp p81 kazhipparaikal mattumae sariyaakap paraamarikkappatuvathaaka yunisehp arikkai koorukirathu soeppu thanneer vasathiyutan kootiya muzhumaiyaana sukaathaara alaveettil inthiyaa 53 alavilaeyae ullathu paraamarippus seerinmaiyais sariseyya vaentiya avasiyam innum ullathup pstrongini seyya vaentiyavaistrongp

Paramarippu Nidhi: Kazhipparai paramarippup panigalukkena thaniyaga kattaaya nidhi othukkeedu seiya vendum.

Samugap Pangalippu: Petror - aasiriyar kazhagam moolam sugaadhaara vasadhigalai aayvu seithu aandarikkaiyil veliyida vendum.

Maadhavidai Sugaadhaaram: Naapkin vazhangum iyandhirangal matrum eriyootti iyandhirangalai (Incinerators) paravalaaga niruva vendum.

10 aandugalil kazhipparraigalai amaippadhil vetri kanda Swach Bharat iyakkam, adutha kattamaaga avatrai thooimaiyaaga paramaarippadhil gavanam selutha vendum. Oru pen than suyamariadhaikkum kalvikkum idaiye ondrai mattume therdedukka vendiya kattaayam ini endrum erpadakoodadhu enbadhu kalvi aarvalargalin edhirpaarppu.

Nam ninaivugalaiyum maatra vallaadhaa AI? - Or aayvum ‘adhirchi’ mudivugalum!

Teen maanavigalukkaana paadhukaappu

Maraividam illaatha kazhipparaihal maanavihalukku mana ulaichalaiyum nooykalaiyum erpaduththina. 2014-kkuppin arasup pallihalil kattappatta latchakkanakkaana thanik kazhipparaihalum, ilavas saanitari naapkin thittangalum maanavihalin varukaiyai uyarththina. Idhanaal, ulkattamaippu inmaiyaal 23% aaga irundha idainitral tharpothu 8% aagak kurainthullathu.

Kuraindha idainirral vigitham

Thodakkappalli idainitral: 2013-14-il 5% aaga irundhadhu, tharpodhu 1.4% aagak kurainthulladhu.

Nadunilaippalli idainitral: 4% aaga irundhadhu, tharpodhu 3% aaga kuraindhulladhu.

uyarnilaip palli idainitral: 17.8% aaga irundhadhu, tharpodhu 8% aagak kurainthulladhu.

Ulaga Sugadhara Niruvanam matrum Yuniseph amaippin ‘Vash’ (WASH) tharavarisaiyinpadi, adippadai kazhipparai vasadhiyil ulagalavil 100-kku 89 pulligaludan India uyarndha idathil ulladhu. Suththamana kudineer vazhangudhalil Indiya palliigal 95% endra alavai ettiyullana.

kazhipparai paramarippu nilai

81% kazhipparaihal mattume sariyagap paraamaarikkappaduvathaaga UNICEF arikkai koorugirathu. soapu, thanneer vasathiyudan koodiya muzhumaiyana sugaadhaara alaveettil India 53% alavilaye ullathu. paraamaarippuch seerinamaiyaich sariseyya vendiya avasiyam innum ullathu.

Ini seiyya vendiyavai:

Paramarippu nidhi: kazhipparai paramarippup panigalukkena thaniyaga kattaaya nidhi othukkidu seiya vendum.

Samugap pangalippu: Petror - aachiraiyar kazhagam moolam sugadhara vasadhigalai aayvu seithu aandarikkaiyil veliyida vendum.

Maadhavidai sugaadhaaram: naapkin vazhangum iyandhirangal matrum eriyootti iyandhirangalai (Incinerators) paravalaaga niruva vendum.

10 aandugalil kazhipparraigalai amaippadhil vetri kanda Swach Bharat iyakkam, adutha kattamaaga avatrai thooymaiyaaga paraamarippadhil gavanam selutha vendum. Oru pen than suyamariyadaikkum kalvikkum idaiye ondrai mattume therdedukka vendiya kattayam ini endrum erpadakoodadhu enbadhu kalvi aarvalargalin edhirpaarppu.Nam ninaivugalaiyum maatra valladhaa AI? - Or aayvum ‘adhirchi’ mudivugalum!

Tamil

கல்வி என்பது வெறும் பாடப் புத்தகங்களை வாசிப்பது மட்டுமல்ல. ஒரு பெண் தன் சுயமரியாதையுடனும் கண்ணியத்துடனும் வாழக் கற்றுக் கொடுப்பதும்தான். பல தசாப்தங்களாக, இந்தியப் பள்ளிகளில் கழிப்பறை வசதியின்மை என்பது பெண் குழந்தைகளின் கல்வி உரிமைக்கு எதிரான மவுனச் சுவராக இருந்தது. குறிப்பாக, பருவமடைந்த மாணவிகள் மாதவிடாய் நாட்களில் எதிர்கொண்ட அவஸ்தைகளும் மன உளைச்சலும் வார்த்தைகளால் விவரிக்க முடியாதவை.

இன்று, இந்தியப் பள்ளிகளில் பெண் குழந்தைகளுக்கான தனிக் கழிப்பறை வசதி 95%-க்கும் மேல் எட்டப்பட்டுவிட்டது என்ற செய்தி, வெறும் உள்கட்டமைப்பு சாதனை மட்டுமல்ல. அது நமது பெண் குழந்தைகளுக்கு நாம் மீட்டுக் கொடுத்துள்ள கண்ணியமான கல்விச் சூழல் ஆகும்.

கழிப்பறை என்பது ஒரு மனிதனின் அடிப்படைத் தேவை. ஆனால், அதுவே ஒரு பெண் குழந்தையின் வாழ்வையோ அல்லது எதிர்காலத்தையோ தீர்மானிக்கும் காரணியாக மாறிய காலம் இருந்தது. கழிப்பறை இல்லாததால் பள்ளிக்குச் செல்லத் தயங்கிய மாணவிகள், தாகம் எடுத்தும் சுகாதாரமான குடிநீர் இல்லாததால் அருந்தாமல் தாகத்தைக் கட்டுப்படுத்திக்கொண்ட சிறுமிகள் எனப் பல வேதனையான பக்கங்கள் நம் வரலாற்றில் உண்டு.

2014-க்குப் பிறகு பாரதிய ஜனதா கட்சியின் தலைமையிலான அரசால் கொண்டுவரப்பட்ட ‘ஸ்வச் பாரத் மிஷன்’ மற்றும் பள்ளிகளுக்கான ‘ஸ்வச் வித்யாலயா இயக்கம்’ போன்ற தூய்மைப் பணிகளின் விளைவாக, இன்று இந்தியப் பள்ளிகளில் பெண் குழந்தைகளுக்கான கழிப்பறை வசதி ஏறத்தாழ முழுமையடையும் தருவாயில் இருக்கிறது.

பெண் குழந்தைகள் கல்விக்கான தடைக்கற்கள் உடைந்தன. புதிய கதவுகள் திறந்தன. இனி எந்தவொரு பெண் குழந்தையும் சுகாதாரமின்மையைக் காரணம் காட்டி படிப்பைப் பாதியில் நிறுத்த வேண்டியதில்லை என்ற சூழல் உருவாகியுள்ளது.

2014 - 2025: ஓர் ஒப்பீடு

2014 அக்டோபர் 2-ல் பிரதமர் நரேந்திர மோடியால் தொடங்கப்பட்ட ‘ஸ்வச் பாரத் மிஷன்’ திட்டத்துடன், பள்ளிகளில் மாணவ, மாணவிகளுக்குத் தனித்தனி கழிப்பறை வசதி செய்யும் ஸ்வச் வித்யாலயா திட்டமும் கொண்டுவரப்பட்டது. இந்தத் திட்டம் 10 ஆண்டுகளை நிறைவு செய்துள்ள நிலையில், அதன் இலக்குகள் ஏறக்குறைய நிறைவேறியுள்ளன.

உலக சுகாதார அமைப்பு மற்றும் யுனிசெஃப் (WHO/UNICEF) கூட்டு கண்காணிப்பு ஆய்வின்படி வெளியான தகவல்களைப் பார்ப்போம்.

குடிநீர் வசதி: 2015-ல் மாணவர்களுக்கான அடிப்படை குடிநீர் வசதி 55% ஆக இருந்த நிலையில், 2025-ஆம் ஆண்டில் 97% ஆக உயர்ந்துள்ளது. (164 நாடுகளில் நடத்தப்பட்ட ஆய்வில் 5 நாடுகள் மட்டுமே வேகமாக இந்தத் துறையில் முன்னேறியுள்ளன. அதில் இந்தியாவும் ஒன்று)

கழிப்பறை வசதி: 2014-ல் பள்ளிகளில் கழிப்பறை வசதி 67% ஆக இருந்த நிலையில், தற்போது 98% என உயர்ந்துள்ளது. கழிப்பறை இல்லாத பள்ளிகள் 2014-ல் 27 சதவீதமாக இருந்த நிலையில், தற்போது 14% ஆகக் குறைந்துவிட்டது.

உலக சராசரியாகக் கழிப்பறை வசதி 75%, குடிநீர் வசதி 80% என்ற அளவில் இருக்க, இந்தியா அதைவிட மேலோங்கி உள்ளது.

மத்திய கல்வி அமைச்சகத் தகவலின்படி, 14.56 லட்சம் பள்ளிகளில் மாணவிகளுக்கான தனிக் கழிப்பறை வசதி 99% நிறைவேற்றப்பட்டுள்ளது. 2014-ல் 40% கழிப்பறைகளே செயல்பாட்டில் இருந்த நிலை மாறி, இப்போது 92% கழிப்பறைகள் பயன்பாட்டில் உள்ளன.

கல்விசார் வசதியாகக் கழிப்பறை

2017-ல் பொருளாதார நிபுணர் அஞ்சலி அடுகியா நடத்திய ஆய்வில், தனிக் கழிப்பறைகள் அமைக்கப்பட்ட பின் பருவமடைந்த மாணவிகளின் பள்ளிச் சேர்க்கை அதிகரித்து, இடைநிற்றல் கணிசமாகக் குறைந்ததாகக் குறிப்பிட்டுள்ளார்.

மத்திய கல்வி அமைச்சகத்தின் புள்ளிவிவரங்களின்படி, நாட்டில் 95%-க்கும் அதிகமான பள்ளிகளில் கழிப்பறைகள் கட்டப்பட்டுள்ளன. மாணவிகளுக்கான தனிக் கழிப்பறை வசதி தேசிய அளவில் 95% முதல் 97% என்ற அளவை எட்டியுள்ளது. 1.5% பள்ளிகளில் மட்டுமே கழிப்பறை வசதி இல்லை; 2.7% பள்ளிகளில் கழிப்பறை இருந்தும் புனரமைக்கப்பட வேண்டிய நிலையில் இருக்கிறது.

ஒருங்கிணைந்த பள்ளித் தகவல் முறைமை (UDISE+) தரவுகளின்படி, 9 முதல் 12-ஆம் வகுப்பு வரை பெண் குழந்தைகளின் இடைநிற்றல் 8.3%-லிருந்து 6.7% ஆகக் குறைந்துள்ளது.

டீன் மாணவிகளுக்கான பாதுகாப்பு

மறைவிடம் இல்லாத கழிப்பறைகள் மாணவிகளுக்கு மன உளைச்சலையும் நோய்களையும் ஏற்படுத்தின. 2014-க்குப் பின் அரசுப் பள்ளிகளில் கட்டப்பட்ட லட்சக்கணக்கான தனிக் கழிப்பறைகளும், இலவச சானிட்டரி நாப்கின் திட்டங்களும் மாணவிகளின் வருகையை உயர்த்தின. இதனால், உள்கட்டமைப்பு இன்மையால் 23% ஆக இருந்த இடைநிற்றல் தற்போது 8% ஆகக் குறைந்துள்ளது.

குறைந்த இடைநிற்றல் விகிதம்

தொடக்கப்பள்ளி இடைநிற்றல்: 2013-14-இல் 5% ஆக இருந்தது, தற்போது 1.4% ஆகக் குறைந்துள்ளது.

நடுநிலைப்பள்ளி இடைநிற்றல்: 4% ஆக இருந்தது, தற்போது 3% ஆக குறைந்துள்ளது.

உயர்நிலைப் பள்ளி இடைநிற்றல்: 17.8% ஆக இருந்தது, தற்போது 8% ஆகக் குறைந்துள்ளது.

உலக சுகாதார நிறுவனம் மற்றும் யுனிசெஃப் அமைப்பின் ‘வாஷ்’ (WASH) தரவரிசையின்படி, அடிப்படை கழிப்பறை வசதியில் உலகளவில் 100-க்கு 89 புள்ளிகளுடன் இந்தியா உயர்ந்த இடத்தில் உள்ளது. சுத்தமான குடிநீர் வழங்குதலில் இந்தியப் பள்ளிகள் 95% என்ற அளவை எட்டியுள்ளன.

கழிப்பறை பராமரிப்பு நிலை

81% கழிப்பறைகள் மட்டுமே சரியாகப் பராமரிக்கப்படுவதாக யுனிசெஃப் அறிக்கை கூறுகிறது. சோப்பு, தண்ணீர் வசதியுடன் கூடிய முழுமையான சுகாதார அளவீட்டில் இந்தியா 53% அளவிலேயே உள்ளது. பராமரிப்புச் சீரின்மையைச் சரிசெய்ய வேண்டிய அவசியம் இன்னும் உள்ளது.

இனி செய்ய வேண்டியவை:

 பராமரிப்பு நிதி: கழிப்பறை பராமரிப்புப் பணிகளுக்கென தனியாகக் கட்டாய நிதி ஒதுக்கீடு செய்ய வேண்டும்.

சமூகப் பங்களிப்பு: பெற்றோர் - ஆசிரியர் கழகம் மூலம் சுகாதார வசதிகளை ஆய்வு செய்து ஆண்டறிக்கையில் வெளியிட வேண்டும்.

மாதவிடாய் சுகாதாரம்: நாப்கின் வழங்கும் இயந்திரங்கள் மற்றும் எரியூட்டி இயந்திரங்களை (Incinerators) பரவலாக நிறுவ வேண்டும்.

10 ஆண்டுகளில் கழிப்பறைகளை அமைப்பதில் வெற்றி கண்ட ஸ்வச் பாரத் இயக்கம், அடுத்தகட்டமாக அவற்றைத் தூய்மையாகப் பராமரிப்பதில் கவனம் செலுத்த வேண்டும். ஒரு பெண் தன் சுயமரியாதைக்கும் கல்விக்கும் இடையே ஒன்றை மட்டுமே தேர்ந்தெடுக்க வேண்டிய கட்டாயம் இனி என்றும் ஏற்படக்கூடாது என்பது கல்வி ஆர்வலர்களின் எதிர்பார்ப்பு.